Psychoterapia egzystencjalna związana jest przede wszystkim z poczuciem sensu. Sensu życia, sensu świata i sensu dokonywania codziennego wysiłku, by w tym świecie uczestniczyć. Najłatwiej chyba ją opisać poprzez zestawienie z niegdyś popularną piramidą Maslowa, która określała warunki osiągnięcia szczęścia i spełnienia poprzez zaspokojenie hierarchicznie ułożonych potrzeb, od fizjologicznych poprzez społeczne do duchowych.

Wydaje się ona zgodna z naszym rozsądkiem, chociaż trudno znaleźć osobę, która przyzna że zaspokoiła już wszystkie potrzeby a jeszcze trudniej taką, która z tego powodu jest spełniona i szczęśliwa. Większość potrzeb ma to do siebie, że po zaspokojeniu natychmiast znika a w to miejsce pojawiają się nowe – albo pojawia się jałowa pustka. Victor Frankl, ojciec psychoterapii egzystencjalnej, oparł swoją metodę na obserwacjach, które poczynił w obozie koncentracyjnym, gdzie trudno powiedzieć o zaspokojeniu jakichkolwiek potrzeb. I rzeczywiście, jedni z tego powodu się załamywali i umierali – ale inni nie. Dlaczego jedni wykazują chęć przeżycia a inni nie? Frankl doszedł do wniosku, że aby przetrwać takie warunki potrzebne jest prawdziwy, własny sens, żeby chcieć żyć przez kolejną godzinę. Taki sens to sprawa bardzo indywidualna – godność, wiara, tęsknota za domem albo zwykłe ludzkie wkurwienie i niechęć do poddania się. Można oczywiście czepiać się, że skoro ktoś tonie, to sens w postaci chęci przeżycia pojawia się samoistnie, ale wystarczy poczytać nawet naszego Grzesiuka i jego opisy “muzułmanów”, czyli sporej grupy więźniów, którzy tracili chęć do życia i w zasadzie czekali na śmierć.

Wracając do piramidy Maslowa, można więc powiedzieć, że można wyjąć z niej każdy z tych szczebelków i włożyć tam poczucie sensu, żeby piramida stała dalej. Co więcej, można z niej wyjąć wszystko i wstawić tam sens – nadal człowiek będzie chciał żyć i działać, choćby głodny i samotny. Wagę wniosków Frankla widać w europejskim stylu życia, gdzie większość potrzeb jest zaspokojonych a ludzie wchłaniają środki psychotropowe jak kury paszę. Nie dość, że nikt tu nie tonie to jeszcze nasza liberalna kultura nie narzuca jakichś z góry określonych wartości czy stylów życia do przestrzegania. Możesz żyć jak chcesz. Tym trudniej znaleźć sens, na którym można się mocno oprzeć. Ta egzystencjalna pustka leży u podstawy większości zaburzeń psychicznych i warto w psychoterapii wziąć ten najgłębszy poziom pod uwagę. Tym właśnie zajmuje się psychoterapia egzystencjalna. Znaleźć własny sens, zamiast czekać aż ktoś ci wciśnie swój albo szukać środków zastępczych. Sławna “kreska”, do której zmierza spora część Warszawy w wieczorny “piąteczek” jest tak spreparowana, żeby przez najbliższe pół godziny czuć sens w tym, co właśnie robię. A potem kolejna i kolejna, aż do smętnego poniedziałku.